نقش خانواده درتربیت فرزندان
نقش خانواده درتربیت فرزندان

نقش خانواده درتربیت فرزندان

آیا تاکنون ب هطور جّدی به این موضوع اندیشید هاید که فرزند شما چه رفتار و چه ویژگی‌‌‌های شخصیتی خواهد داشت؟ مطمئناً شما همانند سایر پدران و مادران بارها فکر کرده اید و هزاران آرزو و امید به ذهنتان خطور کرده است؛ گاهی احساس غرور را تجربه کرده اید و گاهی نگرانی وجودتان را فراگرفته است. امروزه در سایه تحقیقات گسترده، مشخّص شده است که تعامل وراثت و محیط، چگونگی رشد هر انسانی را تع یین میک‌ند؛ به عبار تدیگر رفتار هر فردی تحت تأثیر ساختارهای ژنت کیی، محیط قبل از تولد و ضمن تولد، و محیط بعد از تولد )خانواده، همسایگان، محلّ زندگی، جامعه، فرد، خرده فرهن گها و…( است. محیطی که در آن کودکان رشد میک‌‌نند، همانند وراثت ژنت کیی بسیار پیچیده است. خانواده اوّلین و مهم ترین نهاد برای رشد و پرورش محسوب می‌شود. رفتار هر عضو خانواده بر رفتار دیگر اعضا تأثیر دارد و سیستم خانواده کی سیستم پویا است و دائماً با رویدادهای تازه، تغ ییرات رشدی اعضای خانواده و تغ ییرات اجتماعی سازگار می‌شود. امّا علی رغم این تغ ییرات می‌توان ویژگ یهای باثباتی را در عم لکرد خانواد هها یافت که نحوه رفتار والدین با فرزندان و ارتباط خواهران و برادران را با کیدیگر تع یین میک‌نند. علاو هبر آن ارزش ها، باورها، انتظارات و آیین و رسوم فرهنگی هم بر تمامی‌جنب ههای زندگی روزمره تأثیر می‌گذارند. بدیهی است در دنیای پیچید‌‌‌های که زندگی میک‌نیم رشد و پرورش مطلوب به سیاس تهای دول تها هم )ب هویژه برنام ههای رشد اجتماعی فرهنگی( بستگی دارد. برنامه‌‌‌های موثر اجتماعی تحت تأثیر عوامل متعدّدی قرار می‌گیرند، مثل ارزش‌‌‌های فرهنگی و دینی، منابع اقتصادی کشور، سازما نها و افرادی که برای ارتقای سطح زندگی شهروندان اقدامات مفید و موثری انجاممی‌دهند. هما نطور که گفته شد، گرچه علاو هبر خانواده، عوامل دیگری هم در رشد سالم و به هنجار کودکان تأثیر می‌گذارند و روش‌‌‌های تربیتی و نحوه رفتار والدین هم شدیداً تحت تأثیر این عوامل قرار می‌گیرند، ولی به دلیل گستردگی موضوع و نیز به دلیل ای نکه وقتی کودک مودّب و سازگار است و یا حتّی ضعیف، عصبی و خلافک‌ار است، والدین مسئول شناخته م یشوند، لذا در مقاله حاضر به تأثیر رفتار والدین و فضای خانواده بر خصوصیات و رفتارهای کودکان پرداخته می‌شود. تقریباً همه والدین از این که فرزندان شان چگونه باشند، کی تصویر آرمانی می‌سازند و برای سوق دادن کودک به سوی این هدف )تصویر آرمانی( روش‌‌‌های زیادی را مورد آزمایش قرار می‌دهند؛ فرزندان خود را تشویق یا تنبیه میک‌نند، برای کودکان شان سرمشق و الگو ارائه می‌دهند، انتظارات و باورهای خودشان را توضیح م یدهند و سعی میک‌نند فرزندان شان را به مراکز آموزشی و تربیتی خاصّ بسپارند و برای آنها دوستانی انتخاب کنند که با اهداف و ارزش‌‌‌های آنها هماهنگ باشند.

روش‌ها و سبک‌‌‌های فرزندپروری

نقش خانواده درتربیت فرزندان اوّلین تماس کودک در محیط با والدین است. والدین برای نوزاد منبع آرامش، محبّت، تغذیه و مراقبت هستند. روان شناسان و متخصّصان تعلیم و تربیت سال‌ها است )حداقل ب هصورت علمی‌از حدود کی قرن پیش( علاقه مند به این موضوع هستند که چگونه والدین بر رشد اجتماعی و توانای یهای مفید و موثر کودکان تأثیر می‌گذارند؟ یکی از مه مترین رو کیردها در این زمینه، مطالعه سبک فرزندپروی والدین و پیامدهای رفتاری آن بر کودکان است. سبک فرزندپروری فعالیت پیچید‌‌‌های است که رفتارهای خاصّ فراوانی را شامل می‌شود و هر کی از این رفتارها به تنهایی و یا همراه با سایر رفتارها پیامدهایی برای کودکان خواهد داشت، گرچه رفتارهای فرزندپروری خاصّی مثل کت کزدن و دادزدن سر کودک بر رشد بچه‌ها تأثیر دارند، امّا فقط توجّه کردن به کی رفتار معین والدین به تنهایی گمراهک‌ننده خواهد بود. بسیاری از محقّقین ذکر کرده اند که یکی عمل و اقدام خاصّ برای پیش بینی سلامت و سازگاری کودکان اهمّیّت کمتری از الگوهای گسترده فرزندپروری دارد، لذا پژوهش گران سعی کرده اند الگوهای گسترده فرزندپروری را توصیف نمایند

فرزندپروری آسان گیر

والدین آسان گیر صرفاً پذیرا هستند ولی هیچ درخواست و توقّعی از فرزند ندارند و از هر نوع اعمال کنترلی بر کودک خودداری میک‌نند. این والدین درحالیک‌ه فرزندان رشد کافی نکرد هاند و هنوز توانایی تصمی‌مگیری در بسیاری از امور را ندارند، به آنها اجازه م یدهند که در هر سنّی، خودشان تصمیم بگیرند و حتّی تصمیماتی بگیرند که مستلزم کسب تجربه و دانش هستند و فرزندان شان هنوز به آنها دست نیافته اند. به فرزندان اجازه میدهند هر وقت و هر چه دوست دارند بخورند و هر ساعتی خواستند و به هر میزانی که می‌خواهند بخوابند و تلویزیون تماشا کنند و یا بیرون از خانه بمانند. ب هطور کلّی بامریند معتقد است که کی پدر یا مادر آسان گیر همیشه در تلاش است که همسو با تکان هها، درخواست ها، اعمال و امیال کودک رفتار کند و هیچ توقّعی از کودک برای انجام کارهای منزل و رفتار مناسب ندارد و در ذهن کودک تصویری از خود ایجاد میک‌ند که کودک او را تنها منبع خدمات می‌داند که هرگاه بخواهد می‌تواند از این منبع استفاده کند و نه به عنوان عاملی توانا و فعّال که مسئول شکل دادن و یا تغییر رفتار فعلی یا رفتار آتی کودک است. کودکان والدین آسان گیر، از اتّکای به خود، خودکنترلی و استقلال رأی اندکی برخوردارند، کودکان ناپخت های هستند و در روب هرو شدن با ناملایمات رفتار نامناسب و کودکانه ای دارند.


نقش پدر ومادر و مسئولیت آنان در پرورش جسم و روان فرزندان و انتخاب شیوه ی برای تربیت فرزند  بسیار مهم است امام سجاد خطاب به والدین می‌فرمایند: حق فرزندت بر تو آن است که بدانی او از توست و رفتار نیک و  بدش در این دنیا با شیوه ی تربیت تو پیوند دارد و به دلیل مسئولیتی که برای تربیت فرزندان داری، موظف هستی که او را خوب و شایسته  تربیت کنی و به جانب پروردگارش رهنمون باشی. به او کمک کن تا  در ارتباط با تو و خودش، از خداوند فرمان برد! همچنین توجه داشته  باش که اگر او را به شایستگی تربیت کنی، پاداش آن را خواهی یافت  و چنانچه در تربیت او سهل انگاری نمایی، مورد عقوبت خداوند قرار خواهی گرفت!  خانه، نخستین و بادوام ترین عامل رشد شخصیت افراد خانواده است و نفوذ پدر ومادر بر فرزندان تنها به جنبه‌‌‌های ارثی محدود نمی‌شود، بلکه در رشد تمام ابعاد وجودی آنها  نقش تعیین کننده ای دارد. فرزندان به وسیله ی خانواده با دنیای خارج آشنا می‌شوند و طرز معاشرت و روابط اجتماعی با دیگران را می‌آموزند و راه و رسم زندگی، اخلاق و فلسفه ی اجتماعی و آداب و رسوم آن را فرا می‌گیرند.